• Spook

Nieuw welkomstbord Kiel-Windeweer

Updated: Jan 22


In 2006 werd Kiel-Windeweer door het Rijk officieel erkend als ‘Beschermd Dorpsgezicht’. De ‘Vereniging Plaatselijke Belangen' (VPBK) vroeg mij toen om op basis van de dorpsvlag een ontwerp te maken voor een zogenoemd 'onderbord'; welke onderaan de plaatsnaam- borden werden geplaatst bij de toegangswegen naar het dorp. Daar hebben deze onderborden zo'n veertien jaar op hun vertrouwde plek onder de reguliere plaatsnaamborden gehangen en de inwoners, bezoekers en toevallige passanten iedere dag weer welkom geheten in beschermd dorpsgezicht Kiel-Windeweer.


Door de invloeden van ‘wind e(n) weer’ waren de borden aan slijtage onderhevig en begonnen na verloop der jaren hier en daar beschadigingen te vertonen. Zo nu en dan heeft de gemeente beschadigde onderborden vervangen, en uit liefde voor het dorp en vanuit een passie voor grafisch ontwerp leek het mij interessant om eens te proberen tot een nieuw en sterker ontwerp te komen.


De Boodschap op het bord

Het plaatsnaambord en het inmiddels daarbij behorende onderbord zijn in de eerste plaats gericht aan het wegverkeer wat de borden passeert. Om via een verkeersbord bepaalde boodschappen over te brengen wordt in de regel gebruik gemaakt van vormen, kleuren, korte teksten en pictogrammen. Vooral het snel passerende gemotoriseerde verkeer moet in staat zijn om in één oogopslag de boodschap(pen) op het bord te kunnen begrijpen:


De boodschappen op het het bovenbord; het algemene (blauwe) plaatsnaambord van Kiel-Windeweer; zijn ten eerste; ’Hier komt u de bebouwde kom van Kiel-Windeweer binnen’ en ten tweede; ‘Dit is een plaats in de gemeente Midden Groningen’.



Het onderbord communiceert het volgende: Ten eerste; ‘U bent hier Welkom!’ Ten tweede; ‘Dit is een Beschermd Dorpsgezicht’. En ten derde; Zijn de kleuren van de Kielstervlag op het onderbord geplaatst. Het ontwerp voor de vlag was in 2006 nog relatief nieuw en de prominente afbeelding van de vlag op het bord heeft waarschijnlijk voor een belangrijk deel bijgedragen aan de herkenbaarheid onder de inwoners. De willekeurige passant die echter niet weet dat het bij deze kleurencombinatie om de dorpsvlag gaat, ziet in het voorbijgaan enkel een groen, geel, blauw gekleurde rechthoek.


Historie van

Kiel-Windeweer


In opdracht van de stad Groningen is men in het jaar 1647 begonnen met het afgraven van het z.g.n. 'Hoofddiep van Windeweer', waaraan de nederzettingen ontstonden die tegenwoordig Kiel-Windeweer vormen. Het kanaal was bedoeld om turf per schip vanuit de Veenkoloniën naar de stad te vervoeren. Tegenwoordig is Kiel-Windeweer een zéér goed geconserveerd voorbeeld van een typisch Veenkoloniaal lintdorp, waarin de historische ontwikkeling die in de loop er eeuwen plaatsvond nog steeds duidelijk zichtbaar is. Daarmee zijn Kiel-Windeweer en haar buurdorpen zelfs uniek in de wereld. Deze cultuur- historische achtergrond is de reden waarom Kiel-Windeweer in 2006 de beschermde status heeft gekregen van het Rijk.


Het Kieldiep


Tegenwoordig heet het kanaal officieel Kielsterdiep, maar 'Kieldiep' of Gronings: 'Kieldaip' in de volksmond. Kiel-Windeweer ligt in een landelijke omgeving te midden van uitgestrekte weiden en landbouwgronden. Het ‘Kieldiep’ is nog steeds het belangrijkste en meest bepalende element van het dorp. Toen ik als kind in Kiel-Windeweer kwam wonen, zeiden mijn teamgenoten bij de voetbalclub al gauw; "Je bent pas een échte Kielster als je ook in Kieldiep hebt gelegen." Dit kanaal is wat het gehele dorp met elkaar verbindt. Het Kieldiep verbindt de Kielsters met elkaar, en het Kieldiep verbindt de gemeenschap van Kiel-Windeweer letterlijk met de rest van de wereld. Dat was in het verleden het geval, geldt in het heden nog steeds, en zolang de kanalen niet worden gedempt blijft dat in de toekomst ook zo. Zonder het Kieldiep; géén Kiel-Windeweer. Daarom is het Kieldiep een goed uitgangspunt voor het ontwerpen van nieuwe beelden die symbool kunnen staan voor het dorp.


De Groninger Tjalk

T.b.v. het transport van afgegraven veen ontstond de tjalk. De tjalk is een type zeilschip wat ontstond (net zoals Kiel-Windeweer) in de zeventiende eeuw in de Groninger Veenkoloniën en is eeuwenlang, tot ver in de jaren '70 van de twintigste eeuw in grote delen van Noordwest Europa de standaard geweest als vrachtschip voor de binnen- en kustwateren.

Van dit bijna onverwoestbare type zeilschip zijn er tegenwoordig nog honderden exemplaren overgebleven die nog altijd commercieel in de vaart zijn. Alleen de lading is veranderd. Geen turf meer aan boord; maar passagiers.


Ook Kiel-Windeweer had scheepswerven waar regelmatig tjalken van stapel liepen. De laatste Kielster scheepswerf verhuisde uiteindelijk naar Sappemeer, en is tegenwoordig te bezichtigen als museumwerf. Als symbool voor de cultuur- historische achtergrond van de Veenkoloniën waar Kiel-Windeweer haar beschermde status aan te danken heeft is gekozen voor de Groninger Tjalk als beeldmerk.



Het beeldmerk

Inmiddels werk ik al een aantal jaren aan de restauratie van een originele Groninger tjalk die aan hetzelfde water is gebouwd (1908). Hierdoor had ik een toepasselijke muze / model ter beschikking voor een historisch getrouwe illustratie van een echte Groninger tjalk uit de Veenkoloniën. Op het schild staat de tjalk afgebeeld varend door het Kieldiep. Aan de Nederlandse vlag achterop het schip, de Kielster vlag in de mast, en de wimpel in de kleuren van de stad- Groningen in het topje; is duidelijk te zien dat zij (in zeiltermen) vóór de wind vaart. Achterop staat de schipper aan het roer die naar ons zwaait. Het Kieldiep is in dezelfde kleuren weergegeven als de kleuren van de dorpsvlag, en onderin het schild staat het jaartal 1647; Het jaar waarin voor het allereerst werd begonnen met de aanleg van het Kieldiep.



Het Schild


Het kader waarin de tjalk staat afgebeeld is geïnspireerd op de traditionele wapenschilden die in veel plaatsen en streken nog steeds worden gevoerd. Hiervoor heb ik mij verdiept in heraldiek en wapenkunde.


In een tijd voordat het buskruit werd uitgevonden werd een strijd veelal uitgevochten met het zwaard. Het harnas en het schild behoorden voor duizenden jaren tot de standaard uitrusting van iedere krijger, soldaat of ridder, en aan de specifieke kleuren en symbolen die op het schild stonden afgebeeld, kon men van elkaar zien wie er bij wie hoorde. Eigenlijk is dat precies dezelfde reden waarom sportteams tegenwoordig tijdens wedstrijden hun kleding in de gemeenschappelijke clubkleuren met bijbehorende emblemen dragen. Later werden de symbolen die op de schilden werden gedragen ook op de helmen en mantels van de soldaten afgebeeld, en werden zij steeds sierlijker vormgegeven, en ook als herkenningsteken gebruikt op bijvoorbeeld de gevels van gebouwen of bij de verzegeling van officiële documenten.

Tegenwoordig worden er in Nederland nog steeds nieuwe vlaggen en wapenschilden ontworpen voor bijvoorbeeld nieuwe gemeenten. Het staat in de regel voor iedereen - en dus ook voor elke plaats - helemaal vrij om ten alle tijden een nieuw eigen wapenschild te ontwerpen en te voeren.


Beschermde Status

Dankzij de beschermde status valt het aangezicht van Kiel-Windeweer onder de monumentenwet en is daarmee nationaal cultureel erfgoed. Het zogenoemde ‘monumentschildje’ is ontstaan in oorlogstijd en wordt internationaal gebruikt als algemeen symbool voor landschappen en objecten die onder de monumentenwet vallen. Wanneer dit schildje ergens is geplaatst kan men daaruit in één oogopslag opmaken dat betreffende plaats of object een beschermde status heeft.





De Kielster vlag


De Kielster vlag is niet helemaal van het bord verdwenen, maar behalve in de mast van de tjalk, tevens kleiner aan de andere zijde van het bord geplaatst, direct naast de Groninger provincie vlag; zodat het ook voor niet- Kielsters duidelijker is dat de groen, geel blauwe kleurencombinatie een vlag verbeelden, en dat men zich hier bovendien aan de Groninger zijde van de zeer nabijgelegen provinciegrens bevindt.







"Welkom in het beschermd dorpsgezicht"


Bij binnenkomst is het allerbelangrijkste dat wij als (geboren en- / of geïmporteerde) Kielsters onszelf, elkaar, onze geliefden, bezoekers en toevallige passanten allereerst en vooral een hartelijk welkom heten. Daarom staat op het nieuwe bord het woord ‘WELKOM!’ groot, met uitroepteken, in een duidelijke letter en het meest centraal in de compositie afgebeeld. Gevolgd door 'In het beschermd dorpsgezicht'.


Tot slot


Hoewel ik vanwege studie en werk geen inwoner van Kiel-Windeweer meer ben, kom ik nog graag in het dorp waarin ik voor een belangrijk deel ben opgegroeid, en mijn ouders tegenwoordig nog steeds woonachtig zijn. Wanneer tijdens dorpsfeesten de vlag van het dorp uithangt, of wanneer ik 'Kiel’ binnenkom en het plaatsnaambord zie hangen met daaronder het welkomstbord, voel mij best trots dat de ontwerpen waarvan ik sommige al bedacht toen ik nog maar zestien jaar oud was, nog steeds worden gebruikt. Ik heb ze gemaakt uit passie voor grafische kunst, en uit interesse voor de historie en cultuur van de plaats en haar omgeving. Alle ontwerpen zijn belangeloos en geheel vrijblijvend aangeboden aan de VPBK, en ik hoop daarmee iets positiefs en tijdloos bij te dragen aan de publieke ruimte van het dorp waarin ook vandaag de dag nog een belangrijk deel van mijn leven zich afspeelt. Graag wil ik de VPBK en alle Kielsters bedanken voor het vriendelijke enthousiasme waarmee de ontwerpen over de jaren zijn ontvangen, en in gebruik werden genomen. Hopelijk zullen ook de nieuwe borden weer voor lange tijd iets bijdragen aan waardering voor dit mooie stukje Groningen en haar geschiedenis, en een welkom gevoel blijven bezorgen bij iedereen die Kiel binnenkomt.


- Meer informatie over het ontwerp voor de Kielster vlag: Link

- Afbeeldingen van het werkproces 'van concept tot eindproduct' op Instagram: Link





477 views0 comments

Recent Posts

See All
  • DeviantArt
  • Vimeo
  • Instagram
  • YouTube

FAQ   |   Privacy policy   |   Login

© Copyright by Joachim Koops - Since 2003 - to the present